วิรุฬหกชาดก: การควบคุมอารมณ์

วิรุฬหกชาดก

ณ แคว้นกาสี อันเป็นแคว้นที่รุ่มรวยด้วยวัฒนธรรมและประเพณี มีเมืองหลวงชื่อว่า “พาราณสี” เมืองอันเต็มไปด้วยผู้คนมากมาย และความเจริญรุ่งเรือง ในอดีตชาติอันไกลโพ้น พระโพธิสัตว์ได้เสวยพระชาติเป็น “พราหมณ์” ผู้มีฐานะดี และเป็นที่ยอมรับในสังคม แต่สิ่งหนึ่งที่พราหมณ์ผู้นี้มี คือ “อารมณ์ร้าย” และ “ความโกรธ” ที่เกิดขึ้นได้ง่ายดาย

วันหนึ่ง ขณะที่พราหมณ์ผู้นี้กำลังเดินเข้าไปในตลาดเพื่อจับจ่ายซื้อของ จู่ๆ ก็มี “เด็กชายคนหนึ่ง” วิ่งเล่นซุกซนมาชนเขาอย่างแรง จนทำให้พราหมณ์ผู้นั้นเสียหลักเกือบจะล้ม

“เฮ้ย! เจ้าเด็กเวร!” พราหมณ์ตะโกนก้องด้วยความโมโห “ตาเจ้าไม่มีหรือไง! เดินไม่ดูตาม้าตาเรือ!”

เด็กชายตกใจมากกับเสียงตะโกน และท่าทีที่ดุร้ายของพราหมณ์ “ขอโทษครับท่าน ผมไม่ได้ตั้งใจ” เด็กชายกล่าวอย่างหวาดกลัว

แต่พราหมณ์ไม่ฟัง เขาเริ่มด่าทอและต่อว่าเด็กชายอย่างรุนแรง “เจ้ามันพวกไม่มีมารยาท! สมควรแล้วที่พ่อแม่ไม่สั่งสอน!”

“พ่อแม่ของข้าสั่งสอนข้าดีแล้ว!” เด็กชายเริ่มตอบโต้ด้วยความรู้สึกไม่พอใจ “แต่ท่านเองต่างหากที่ไม่มีเหตุผล! แค่ชนเบาๆ ทำไมต้องอาละวาด!”

คำพูดของเด็กชายยิ่งทำให้พราหมณ์โกรธมากขึ้นไปอีก เขาเตรียมจะลงมือทำร้ายเด็กชาย แต่ในขณะนั้นเอง “พระโพธิสัตว์” ผู้ซึ่งกำลังบำเพ็ญบารมี เสวยพระชาติเป็น “เศรษฐี” ผู้มีใจเมตตา ได้เดินผ่านมาพบเห็นเหตุการณ์พอดี

เศรษฐีเห็นท่าทีของพราหมณ์ที่กำลังจะใช้กำลังกับเด็กชาย ก็รีบเข้ามาห้าม “ใจเย็นก่อนท่านพราหมณ์” เขาเอ่ยด้วยน้ำเสียงที่อ่อนโยน “เด็กคนนี้อาจจะผิดพลาดไปบ้าง แต่ก็ไม่ควรจะลงโทษเขาอย่างรุนแรง”

พราหมณ์หันมามองเศรษฐีด้วยความไม่พอใจ “ท่านเป็นใคร! มายุ่งเรื่องของข้า!”

เศรษฐีตอบอย่างสุภาพ “ข้าเพียงแค่ปรารถนาดี ที่จะช่วยระงับความขัดแย้งนี้ ท่านลองคิดดูว่า การที่เราโกรธ ทำให้เราได้อะไรขึ้นมาบ้าง”

“ได้อะไรขึ้นมา!” พราหมณ์หัวเราะเยาะ “ข้าได้ระบายความอัดอั้นตันใจของข้า! และได้สั่งสอนเด็กคนนี้ให้หลาบจำ!”

“แต่ท่านลองมองดูสิ” เศรษฐีชี้ให้เห็น “การที่ท่านโกรธเช่นนี้ ท่านเสียเวลา เสียพลังงาน และทำให้ผู้คนรอบข้างรู้สึกไม่สบายใจด้วย ท่านได้อะไรจริงๆ หรือ”

เศรษฐีกล่าวต่อไป “การควบคุมอารมณ์โกรธได้นั้น เปรียบเสมือนการมี “ม้าที่เชื่อง” เมื่อเราต้องการให้มันวิ่ง เราก็สามารถบังคับมันได้ แต่หากเราปล่อยให้มันอาละวาด เราก็จะถูกมันลากไป และอาจได้รับอันตราย”

“ท่านพราหมณ์ หากท่านสามารถควบคุมความโกรธของท่านได้ ท่านจะพบว่าชีวิตของท่านจะสงบสุข และท่านจะสามารถตัดสินใจเรื่องต่างๆ ได้อย่างมีเหตุผลและรอบคอบมากยิ่งขึ้น”

พราหมณ์ฟังคำพูดของเศรษฐีแล้วก็เริ่มฉุกคิด เขาเห็นความจริงในสิ่งที่เศรษฐีพูด การที่เขาโกรธนั้นไม่ได้ช่วยให้อะไรดีขึ้นเลย กลับทำให้สถานการณ์แย่ลง

“ท่านพูดถูก” พราหมณ์ยอมรับ “ข้าเห็นแก่ตัว และไม่ทันคิด” เขาหันไปมองเด็กชาย “พ่อหนุ่ม ข้าขอโทษ ข้าโมโหเกินกว่าเหตุ”

เด็กชายดีใจที่พราหมณ์ยอมรับผิด จึงกล่าว “ไม่เป็นไรครับท่าน”

เศรษฐีเห็นว่าพราหมณ์เริ่มเข้าใจ ก็กล่าวเสริม “จำไว้เถิดท่านพราหมณ์ การมีสติ และการควบคุมอารมณ์ เป็นสิ่งสำคัญยิ่ง”

นับแต่นั้นมา พราหมณ์ผู้นั้นก็ได้พยายามฝึกฝนตนเองให้ควบคุมอารมณ์โกรธ เขาเริ่มมีสติในการใช้ชีวิต และพบว่าชีวิตของเขาสงบสุขและมีความสุขมากขึ้นกว่าเดิม